Rioja

Rioja là tên vùng rượu nổi tiếng nhất Tây Ban Nha. Năm 1991, nó trở thành vùng đầu tiên của nước này đạt hạng DOCa — Denominación de Origen Calificada, bậc cao hơn DO thông thường và cho tới nay chỉ rất ít vùng đạt được.

Quy mô: khoảng 65.840 hecta vườn nho, 16.413 mảnh vườn, 673 nhà làm rượu, sản lượng vượt 3,1 triệu hectolit trong vụ 2016–2017.

Điều đặc biệt nhất: phân hạng theo thời gian ủ

Đây là chỗ Rioja khác hẳn Pháp. Bourgogne xếp hạng theo mảnh vườn, Bordeaux xếp hạng theo château. Rioja xếp hạng theo thời gian rượu nằm trong thùng gỗ và trong chai trước khi bán.

Bốn bậc, từ dưới lên:

• Genérico (còn gọi là Joven) — rượu trẻ, không có yêu cầu ủ đáng kể. Uống ngay, tươi và nhiều quả.
• Crianza — ủ tối thiểu một năm trong thùng gỗ. Đây là bậc phổ biến nhất và cũng là tỉ lệ giá trên chất lượng tốt nhất của vùng.
• Reserva — tối thiểu 12 tháng trong thùng và tổng cộng 36 tháng trước khi bán.
• Gran Reserva — tối thiểu 24 tháng trong thùng, cộng thêm ít nhất 36 tháng trong chai. Chỉ làm ở những vụ tốt, và khi ra thị trường thì chai đã sẵn sàng để uống.

Cách đọc nhãn ở đây vì thế rất thẳng: chữ trên nhãn cho biết chai đã được nhà rượu giữ bao lâu trước khi bán cho bạn. Với người mua, đó là hệ đơn giản và trung thực bậc nhất trong thế giới rượu vang — không cần thuộc tên mảnh vườn hay bảng phân hạng nào.

Thùng sồi Mỹ và mùi vani

Rượu Rioja truyền thống ủ trong thùng sồi Mỹ chứ không phải sồi Pháp. Đây là lựa chọn có hệ quả rõ trong ly: sồi Mỹ cho mùi vani, dừa và gỗ ngọt mạnh hơn sồi Pháp nhiều.

Nét vani ấy chính là dấu nhận diện của Rioja cổ điển. Ai ngửi một chai Gran Reserva kiểu truyền thống sẽ nhận ra ngay: vani, dừa khô, thuốc lá, da thuộc, quả chín đã nhạt màu.

Lớp nhà làm rượu hiện đại đang giảm bớt ảnh hưởng gỗ và chuyển sang sồi Pháp hoặc dùng thùng cũ, cho chai nhiều quả hơn và ít vani hơn. Cả hai trường phái đều còn nguyên trên kệ, nên biết trước mình thích kiểu nào sẽ đỡ mua nhầm.

Ba tiểu vùng

• Rioja Alta — phía tây, cao hơn, mát hơn. Chai ở đây thanh hơn, chua hơn, kiểu "cổ điển" và để lâu tốt.
• Rioja Alavesa — phía bắc, thuộc xứ Basque. Chai thường đầy đặn hơn.
• Rioja Oriental — trước gọi là Rioja Baja, phía đông nam, nóng nhất, chịu ảnh hưởng Địa Trung Hải. Cho rượu đậm và cồn cao hơn, thường dùng để pha vào bản của cả vùng.

Giống nho

Nho đỏ chiếm 90,85% diện tích, và trong nhóm đỏ thì Tempranillo chiếm 87,67% — gần như độc tôn. Ba giống đỏ còn lại đóng vai phụ nhưng quan trọng trong bản pha:

• Garnacha — cho thân rượu, độ ngọt trái và cồn.
• Graciano — cho hương thơm và độ chua, giúp chai để lâu tốt hơn.
• Mazuelo — chính là giống Carignan, cho tannin và màu.

Bên trắng có Viura, Malvasía và Garnacha blanca.

Kho đang có gì

Ba chai — và đây là chuyện hiếm gặp: ba chai rơi đúng vào ba bậc khác nhau của hệ phân hạng.

• Heraclio Alfaro Crianza — bậc Crianza, ủ thùng tối thiểu một năm.
• Muga Reserva 2017 — bậc Reserva. Muga là một trong những nhà cổ điển được kính trọng nhất vùng, nổi tiếng vì vẫn dùng thùng gỗ do chính thợ của nhà đóng.
• Bodegas Faustino I Gran Reserva — bậc cao nhất, với chai bọc lưới và nhãn chân dung đã thành hình ảnh quen thuộc của Rioja trên toàn thế giới.

Mở cả ba trong một bữa là cách học nhanh nhất về ảnh hưởng của thời gian lên rượu vang: cùng vùng, cùng giống chủ lực, chỉ khác nhau ở số năm nằm chờ.

Rót và chọn chai

• Nhiệt độ — 16 đến 18 độ C cho cả ba bậc.
• Rót ra bình — Crianza 30 phút; Reserva khoảng một tiếng; Gran Reserva nên rót nhẹ tay vì chai lâu năm có cặn, và không cần để thở quá lâu vì rượu đã chín sẵn.
• Ăn với gì — thịt cừu nướng, bò, jamón, phô mai cứng, món hầm. Nét vani của sồi Mỹ hợp lạ với đồ nướng than.
• Lần đầu uống Rioja — chai Crianza. Đây là bậc thể hiện đúng tính cách vùng với giá dễ chịu nhất.
• Bữa quan trọng hoặc làm quà — Gran Reserva. Chai bọc lưới là hình ảnh ai cũng nhận ra, và rượu thì đã sẵn sàng uống ngay khi mua.
• Người đã uống nhiều — chai Reserva của nhà cổ điển, nơi thấy rõ nhất tay nghề pha trộn và cách dùng gỗ.