Bierzo

Bierzo nằm ở góc tây bắc tỉnh León, chỗ cao nguyên Castilla khô khan sụt xuống thành một lòng chảo được núi vây quanh. Chỉ cách nhau vài chục cây số nhưng khí hậu đổi hẳn: bên ngoài là mùa hè gắt và mùa đông buốt của cao nguyên, bên trong lòng chảo lại dịu hơn nhờ hơi ẩm Đại Tây Dương lọt vào theo thung lũng sông Sil. Chính chỗ trũng ấy làm nên một vùng rượu không giống phần còn lại của Castilla y León.

Vùng đất nằm trong một lòng chảo

Địa bàn Bierzo rộng khoảng 3.000 km², gồm 23 xã, thị trấn lớn nhất là Ponferrada với chừng 70.000 dân. Diện tích thực sự trồng nho nhỏ hơn nhiều: 2.854 hecta. Sản lượng hằng năm khoảng 40.729 hectolit, đến từ 70 nhà làm rượu. So với những vùng mênh mông của Tây Ban Nha thì đây là một vùng nhỏ.

Khí hậu giữa hai thế giới

Nhiệt độ trung bình năm 12°C, lượng mưa hơn 700 mm một chút, và khoảng 2.200 giờ nắng mỗi năm. Con số mưa ấy cao hơn hẳn phần Castilla khô hạn, còn số giờ nắng lại đủ để nho chín trọn. Sự pha trộn đó là lý do rượu Bierzo thường tươi hơn, ít nặng nề hơn rượu của các vùng cao nguyên lân cận.

Đất từ sét đỏ tới đá phiến

Đất Bierzo không đồng nhất. Dưới đáy lòng chảo là sét đỏ và đất lẫn sỏi, còn trên sườn đồi là đá phiến và cát thạch anh. Điểm chung là độ pH hơi chua, khoảng 5,5, và hoàn toàn không có carbonat — khác hẳn nền đá vôi của phần lớn vùng rượu Tây Ban Nha. Những vườn già bám sườn đá phiến là nơi cho ra các chai đáng chú ý nhất.

Mencía, giống nho làm nên tên tuổi vùng

Mencía là giống đỏ chủ đạo. Tây Ban Nha có hơn 9.100 hecta Mencía, phần lớn ở tây bắc. Ở Bồ Đào Nha giống này mang tên Jaen và có khoảng 2.500 hecta, chủ yếu tại Dão.

Một hiểu lầm kéo dài về Cabernet Franc

Suốt nhiều năm người ta tin Mencía là một dòng cổ của Cabernet Franc, do lá và hương có nét giống. Phân tích ADN đã bác bỏ điều đó. Kiểm tra vi vệ tinh gần đây còn gợi ý Mencía vốn xuất phát từ Bồ Đào Nha, là con lai của hai giống Alfrocheiro và Patorra. Nói cách khác, giống nho gắn liền với tên Bierzo lại có gốc gác bên kia biên giới.

Từ rượu nhạt uống sớm sang rượu vườn già

Trong phần lớn thế kỷ 20, Mencía cho ra thứ rượu đỏ nhạt màu, thơm nhẹ, làm để uống ngay trong năm. Từ thập niên 1990 trở đi cách làm đổi hướng: người ta tìm lại những vườn nho già trên sườn dốc đá phiến, hạ năng suất, và cho ra rượu đậm và phức tạp hơn nhiều. Đó là lý do Bierzo được nhắc tới nhiều trong hai chục năm gần đây.

Những giống khác được phép

Ngoài Mencía, quy chế còn cho phép các giống đỏ Alicante Bouschet, Merenzao và Estaladiña. Về trắng có Doña Blanca, Godello, Palomino và Malvasía. Godello là cái tên đáng chú ý nhất trong nhóm trắng, cho rượu có thân và độ chua tốt.

Cách đọc nhãn Bierzo

Rượu đỏ trẻ phải có tối thiểu 70% Mencía. Ngoài bản trẻ, quy chế còn có các bậc Crianza và Reserva với thời gian ủ dài hơn, cùng dòng rosé và các chai trắng. Nếu nhãn chỉ ghi Bierzo mà không ghi bậc ủ, đó thường là bản trẻ, làm để uống trong vài năm đầu.

Lịch sử: La Mã, nhà dòng, rồi phylloxera

Nghề rượu ở đây có từ thời La Mã — vùng Bierzo cũng chính là nơi người La Mã khai thác vàng quy mô lớn. Sang thời Trung cổ các nhà dòng mở rộng vườn nho. Cuối thế kỷ 19 phylloxera quét qua và vùng suy sụp. Việc gây dựng lại bắt đầu bằng phong trào hợp tác xã từ năm 1963, và mãi tới năm 1989 Bierzo mới được cấp danh hiệu DO.

Rượu Bierzo hợp món gì

Mencía có độ chua khá cao và tannin vừa phải, nên hợp với thịt nướng, xúc xích, và cả các món có vị chua nhẹ. Bản trẻ rót mát hơn một chút, quanh 15–16°C, sẽ dễ uống hơn là rót ở nhiệt độ phòng.